Alerji
V羹cudun, baz覺 madde veya hava artlar覺ndan etkilenmesi yahut psikolojiketkenler sonucu ortaya 癟覺kan bir hastal覺kt覺r. nce, alerjiye neden olanetkenleri bulmak gerekir. Alerjinin belirtileri de; ahsa g繹re deiir.Kiminde ka覺nt覺, kiminde kurdeen, kiminde ast覺m g繹r羹l羹r. Hasta, eerbaz覺 maddelerle temas覺ndan dolay覺 alerji oluyorsa, o maddeninuzaklat覺r覺lmas覺 ile mesele kendiliinden 癟繹z羹mlenmi olur.
襤nsanlar覺n, 癟ok say覺da tehdide kar覺 korunmak 羹zereyarat覺lm覺 癟ok karma覺k bir savunma sistemi vard覺r. Bu tehditler aras覺nda mikroorganizmalar (繹rn. bakteriler, vir羹sler ve parazitler), kimyasal maddeler ve hatta kanser yer al覺r. Bu savunma sistemi ya da t覺bbi ad覺yla ba覺覺kl覺k sistemi, karma覺k bir bi癟imde birlikte g繹rev yapan farkl覺 tipte ve 癟ok say覺da h羹crelerden ve 繹zel proteinlerden oluur ve kendi h羹crelerimizi (繹z) zararl覺 h羹crelerden (yabanc覺) ay覺rt edebilmemizi ve dolay覺s覺yla anormal ya da sald覺rgan h羹creleri yok etmemizi salar. Bununla birlikte, bazen ba覺覺kl覺k sistemi zarars覺z maddelere kar覺 da tepki g繹sterir ve sonu癟ta oluan alerjik reaksiyon 癟evre dokulara zarar verir.
Alerjik reaksiyon, ba覺覺kl覺k sisteminin normalde zarars覺z olan maddelere a覺r覺 tepki vermesidir ki, bunun sonucunda rahats覺zl覺k oluturan ya da yaam覺 bile tehdit eden etkiler g繹r羹lebilir. Alerji terimi bazen herhangi bir hastal覺覺 tan覺mlamak i癟in kullan覺l覺r. Bu terim, bu kitapta 癟ok daha kesin olarak, ba覺覺kl覺k sisteminin normalde zarars覺z olan bir maddeye kar覺 artm覺 ya da abart覺l覺 yan覺t覺 anlam覺nda kullan覺lacakt覺r.
Ba覺覺kl覺k sisteminin farkl覺 繹eleri aras覺nda l繹kositler (akyuvarlar), dalak, lenf d羹羹mleri, timus bezi ile solunum yolu ve barsaklar覺n i癟 y羹zeyini kaplayan tabakada yer alan 癟ok say覺da k羹癟羹k bez yer al覺r. ok say覺da farkl覺 h羹cre tipi aras覺nda lenfositler, n繹trofiller, eozinofiller, mast h羹creleri ve makrofajlar vard覺r. Bunlar覺n hepsi de l繹kositlerce 羹retilen protein yap覺s覺ndaki haberciler (hormonlar) taraf覺ndan kontrol edilir.
Ba覺覺kl覺k sisteminin bal覺ca amac覺 bizi, zaman zaman 繹ld羹r羹c羹 de olabilen mikroorganizmalara kar覺 korumakt覺r. Bunlardan biri, 繹rnein k覺zam覺k vir羹s羹 ya da stafilokok bakterisi v羹cuda ilk defa sald覺rd覺覺nda, y羹zeylerindeki baz覺 protein molek羹lleri (antijen) nedeniyle lenf d羹羹mleri, akcierler ya da kal覺n barsaktaki h羹creler bunlar覺 yabanc覺 olarak belirler ve lenfositlerin dikkatine sunar. Lenfositlerin bir t羹r羹 (T lenfositi), antikor ad覺 verilen ve belli bir hedefe kilitlenen proteinleri 羹retmesi i癟in dier h羹creleri (B lenfositi) uyaran protein yap覺s覺ndaki habercileri 羹retir. Bu antikorlar v羹cuda giren sald覺rgan h羹crelerin 羹zerindeki antijenlere uygun olmak ve balanmak 羹zere 繹zel olarak 羹retilir. Hedefe vard覺klar覺nda, sald覺rgan h羹creye giren ve onu 繹ld羹ren katil h羹crelere sinyal g繹nderirler. Farkl覺 bir antijenle her kar覺la覺ld覺覺nda 繹zel olarak buna kar覺 antikorlar 羹retilir ve v羹cut bunlar覺n milyonlarca farkl覺 癟eidini 羹retebilir.
Bir antijeni tan覺maya ve ona kar覺 ilk antikoru 羹retmeye duyarl覺lat覺rma (sensitizasyon) ad覺 verilir. V羹cut yan覺t覺n覺n tam g羹c羹ne erimesi birka癟 g羹n alabilir. Bununla birlikte, ba覺覺kl覺k sisteminiz hayat覺n覺z覺n sonuna dek zararl覺 mikroorganizmalar覺 hat覺rlayabilir ve ayn覺 organizman覺n tekrar sald覺rmas覺 durumunda onu hemen tan覺r. V羹cudun dier organlar覺n覺n hi癟birinde (beyin hari癟) bellekte tutma 繹zellii bulunmaz.
Ayn覺 mikroorganizman覺n tekrar sald覺rmas覺 durumunda, antijenleri tan覺n覺r tan覺nmaz, T lenfositleri, sald覺rgana kar覺 繹zg羹l bellei olan B lenfositi grubuna kimyasal mesajlar g繹nderir; mesaj覺 alan bu h羹creler h覺zla 癟oalarak zararl覺 h羹creleri 繹ld羹rmeye yard覺m eden 癟ok miktarda antikor 羹retir. Dier l繹kositler (akyuvarlar) de, ilgili b繹lgeye kan ak覺覺n覺 art覺ran ve kan damarlar覺n覺 daha ge癟irgen hale getiren histamin ve l繹kotrienler gibi kimyasal maddeler 羹retir. Bu da, sald覺rgan h羹creleri yiyerek yok edebilen makrofajlar gibi dier l繹kosit tiplerinin s繹z konusu b繹lgeye kolayca ulamas覺na olanak verir. Bu s羹re癟le ilgili kan覺t覺, ciltteki bir yara enfekte olduunda g繹zleyebiliriz. B繹lge, artan kan ak覺覺 nedeniyle k覺zar覺r, ier ve ba覺覺kl覺k yan覺t覺 s羹recinde 羹retilen baz覺 kimyasal maddelere bal覺 olarak s覺cak ve ar覺l覺 hale gelir. 襤te, bu s羹rece enflamasyon ad覺 verilir.
Sizde alerji gelimesinin nedeni, ba覺覺kl覺k sisteminizin vir羹s, bakteri ve parazitlere ait antijenlere kar覺 m羹kemmel i g繹rmesine kar覺n, tamamen zarars覺z olan baka antijenlere kar覺 da tepki vermesidir. Bu antijenler alerjenler olarak bilinir. Alerjenler, ba覺覺kl覺k siste miniz taraf覺ndan yanl覺l覺kla tehlikeli olarak g繹r羹l羹r ve onlara kar覺 ba覺覺kl覺k yan覺t覺 oluturulur. Bu yan覺ta alerjik reaksiyon denir ve sizde de alerji geliir.
Alerjinin gelimesinde iki evre vard覺r. Bunlardan ilkine duyarl覺lat覺rma denir. Bu s羹re癟 ba覺覺kl覺k sisteminin herhangi bir alerjenle kar覺lamas覺 ve zarars覺z olmas覺na ramen ona kar覺 antikorlar 羹retmesi s羹recidir. Bu antikorlar bizi solucan, yass覺 solucan, amip gibi parazitlere kar覺 koruyanlarla ayn覺 t羹rdendir ve imm羹n glob羹lin E ya da k覺saca IgE olarak bilinir (imm羹n glob羹lin, antikora verilen bir dier isimdir). Parazitler, vir羹s ve bakterilerden 癟ok daha b羹y羹kt羹r ve v羹cudun onlardan kurtulabilmek i癟in alternatif yollar bulmas覺 gerekmitir. IgE, mast h羹crelerine ve bazofillere balanabilme 繹zelliiyle dier antikor t羹rlerinden ayr覺l覺r. Bu akyuvarlar (l繹kositler), parazitleri 繹ld羹rebilecek g羹癟te olan ve bir alerjenin h羹cre y羹zeyindeki IgEye balanmas覺 durumunda sal覺verilen binlerce toksik gran羹l i癟erir.
Duyarl覺lat覺rma sonras覺nda ba覺覺kl覺k sistemi alerjeni hat覺rlar ve yeniden kar覺lat覺覺nda onu tan覺r. Duyarl覺lat覺rma s羹reci herhangi bir semptoma yol a癟mad覺覺ndan siz neler olup bittiini fark etmezsiniz. V羹cudunuz bir antijenle ilk kar覺lat覺覺nda her zaman duyarl覺 hale gelmez; alerji gelimeden 繹nce y覺llarca bir maddeye kar覺 tepkisiz kalabilir.
Bir kez duyarl覺la覺nca, bu alerjenin 癟ok az bir miktar覺 bile alerjik reaksiyona yol a癟abilir. Alerjen, mast h羹crelerinin ve bazofillerin y羹zeyindeki IgEye balan覺r ve toksik gran羹ller sal覺verilir. Bunlar histamin gibi tahri edici g羹癟l羹 kimyasal maddeler ve bir dizi farkl覺 enzimler i癟erir. Reaksiyon, parazitlerin yol a癟t覺覺 bir enfeksiyonun sonucuysa, bu kimyasal maddeler v羹cuda giren mikroorganizmalar覺 繹ld羹rmeye ve sindirmeye yard覺m eder. Ancak, ba覺覺kl覺k sistemi polen gibi zarars覺z bir alerjene kar覺 harekete ge癟erse, bu maddeler yararl覺 bir amaca hizmet etmez, tersine dokulara kan ak覺覺n覺n, k覺lcal damarlardan s覺z覺nt覺n覺n ve lokal tahriin artmas覺na yol a癟ar. Bunun sonucunda, etkilenen b繹lgede s覺cakl覺k, k覺zar覺kl覺k, ka覺nt覺, ilik ve su k覺vam覺nda a覺r覺 salg覺 羹retimi oluur. Ek olarak, akcierlerdeki hava yolu kaslar覺 ve barsak kaslar覺n覺n kas覺lmas覺 sonucu h覺覺lt覺l覺 solunum, nefes darl覺覺, kramp tarz覺 kar覺n ar覺s覺 ve ishal ortaya 癟覺kar. Bu, alerjiyle ilikilendirdiimiz belirtilerin g繹r羹ld羹羹 s羹re癟tir.
Bir kez alerji geliince, v羹cudunuz bu alerjenle her kar覺lat覺覺nda, alerjen miktar覺 癟ok k羹癟羹k olsa bile, alerjik bir reaksiyon oluacakt覺r. Ancak reaksiyon, her seferinde tam olarak ayn覺 olmak zorunda deildir. Alerjik reaksiyonun tipini ve yayg覺nl覺覺n覺 bir ka癟 ey etkileyebilir. Bunlar aras覺nda reaksiyona girenalerjen miktar覺, v羹cudunuzun neresinin alerjenle temas ettii, alerjik reaksiyonunuzu g羹癟lendiren baka unsurlar覺n varl覺覺 (繹rn. y羹ksek miktarda hava kirlilii) ve hatta o anki sal覺k durumunuz yer al覺r. Yaland覺k癟a, alerjiler g羹癟lenebilir ya da zay覺flayabilir.
K襤MLERDE ALERJ襤 GEL襤襤R?
Baz覺 kiilerde alerji geliirken dierlerinde gelimemesinin nedenini bilmesek de alerjilerin ailesel bir temeli olduu kesindir. Bu kal覺t覺msal alerji eilimine atopi ad覺 verilir.
Atopi, alerjik bir hastal覺k gelimesine y繹nelik kal覺tsal bir yatk覺nl覺覺n olmas覺d覺r. Yak覺n gelecekte atopiden sorumlu genlerin (gen, DNAdan oluan genetik kodumuzun k羹癟羹k bir k覺sm覺d覺r) belirlenmesi olas覺d覺r.
Atopik kiiler, 癟evrelerinde alerjen olarak etki g繹sterebilen maddelere temas ettiklerinde a覺r覺 miktarda alerji antikoru (IgE) 羹retebilirler.
Atopi kal覺t覺msal olmakla birlikte, 癟evresel fakt繹rler de alerjik bozukluklar覺n gelimesinde rol oynar. Bir aileden t羹m fertlerin, hatta tek yumurta ikizi olan kardelerin ikisinin birden ayn覺 繹l癟羹de etkilenmemesinin nedeni budur. Yaam覺n erken evrelerinde, hatta muhtemelen gebelik d繹neminde de baz覺 fakt繹rler, anne baban覺zdan size ge癟en alerji genlerinin dozuyla el ele vererek alerji geliip gelimeyeceinin belirlenmesinde rol oynar.
Yaam覺n erken evresinde g繹r羹len bu fakt繹rler aras覺nda alerjenle ilk temas etme zaman覺 ve bu temas覺n b羹y羹kl羹羹 yer al覺r; ne denli atopik olursan覺z olun herhangi bir alerjenle hi癟 temas etmediyseniz sizde alerji gelimez. ocukluk 癟a覺n覺n erken evrelerinde ge癟irilen viral enfeksiyon say覺s覺n覺n da bir etkisi olabilir. Bu enfeksiyonlar覺n alerjiye kar覺 koruyucu bir etkisi varm覺 gibi g繹r羹nmektedir. Gebelik s覺ras覺nda ve yaam覺n erken evrelerinde sigara duman覺na a覺r覺 maruz kalma, kiinin atopik olma riskini art覺r覺r.
O halde, sigara i癟en, evde kedi besleyen, atopik annebabadan doan, doumu polen mevsimine denk gelen, yaam覺n覺n ilk aylar覺n覺 iyi izole edilmi 癟ift caml覺 bir evde ge癟iren ve yaam覺n覺n erken evrelerinde 癟ok miktarda alerjik g覺da i癟eren bir beslenme rejimi uygulanan bebeklerde alerji gelime riski olduk癟a artar.
